09.02.2019, 14:02 770

09.02.2019 -SEN DE HAKLISIN

Dünyanın tanıdığı iki ünlü kişi, Charlie Chaplin ile Albert Einstein bir kokteylde sohbet ediyorlar. Bu sohbet esnasında Einstein, Chaplin’e hayranlığını belirten şu sözü söylüyor.

“Sizin sanatınızda en çok takdir ettiğim şey evrensellik! Tek bir kelime bile etmiyorsunuz ama tüm dünya sizi anlıyor!”

Charlie Chaplin de tebessüm ederek karşılık veriyor,  “Doğru! Ama sizin ihtişamınız daha da yüce... Tüm dünya size hayranlık duyuyor; ancak kimse dediğiniz hiçbir şeyi anlamıyor.”

*****

20. yüzyılın dehası olduğu tartışmasız kabul edilen Einstein’in Rölativite Teorisi’ni (görecelik teorisi) fizik ve matematiğin dışındaki insanlara da kısaca anlatmak mümkün müdür? Bu anlaşılması zor teoriyi anlaşılır kılabilmek adına nasıl bir yöntem ya da bir dil kullanılabilir?

Şarlo’nun sarsıcı uyarısı düşünülüp durulmuş uzun bir süre…

Basit bir soruyla anlaşılır kılınmaya çalışılmış.

Soru şu:

Bir tren yolu, karayoluna paralel olsun. Yol kenarında bir ağaç bulunsun. Treninin hızını, trende oturan bir yolcuya, ağacın altında oturan bir çobana ve kara yolunda trenle aynı ve zıt yönde giden iki arabanın sürücüsüne soralım.

Bu cevaplardan hangisi doğrudur?

İşte Rölativite Teorisi bu sorunun cevabında gizlenmiştir.

Cevapların hepsi doğrudur.

Zira her gözlemci kendi gözlem çerçevesi içinde ölçümünü yapmıştır ve cevabını vermiştir. Trende oturan yolcu trenin hızını “sıfır” olarak ölçer; çünkü tren ona göre hareket etmemektedir. Çoban ise trenin hızını kendi gözlemine dayanarak ölçer, farzedelim 70km/saat ölçsün. Trenle zıt yönde 80km/saat hızla giden otomobil sürücü, kendi hızı ile trenin hızının toplamı olan 150 km/saat ölçer. Trenle aynı yönde 80 km/saat hızla giden arabanın sürücüsü ise kendi hızı ile trenin hızının farkını ölçer, yani -10 km/saat bulur. Burada (-) işaretinin anlamı treni, kendisine göre zıt yönde gidiyor hissetmesini ifade eder.

Sonuçta dört farklı cevap vardır ve hepsi doğrudur denebilir.

*****

Bundan sonraki aşamalar formülasyona doğru kayar ve nihayetinde “İkizler Paradoksu” diye bilinen bir açıklama ile daha çarpıcı bir hal alır.

Hafo ile Bedo ikiz kardeştirler. Doğal olarak doğum günlerini dünya üzerinde birlikte kutlamaktadırlar. 20. Yaş günlerini de aynı şekilde kutlamışlardır. Bu kutlama sonunda Hafo bir uzay aracına bindirilip, 4 ışık yılı uzaklıktaki Hayal gezegenine v=0.99 hızı ile götürülüp, orada beklemeksizin geri getirilmiş olsun. Dünya üzerindeki bir gözlemcinin (Bedo’nun) saatine göre bu gezi yaklaşık olarak 8 yıl sürer. İkizler tekrar buluştuklarında Hafo’nun da Bedo gibi 28 yaşında olması beklenir. Fakat Hafo, zaman yavaşlamasından yararlanacağından, kendi saatinde o kadar zaman geçmez. Bu gezi süresince Hafo,                       

                                       

1,1 yıl yaşlanmış olur. Bu durumda iki kardeş tekrar buluştuklarında Hafo’un biyolojik yaşı 21,1 yıldır. Bedo ise 28 yaşında olduğundan artık hem yaş günlerini beraber kutlayamayacaklar hem de yaşları

28-21,1= 6,9 yıl farklılıkla seyredecektir.

İkizlerin bu çelişkili durumunu düzeltmenin tek çıkar yolu, Bedo’yu da aynı seyahate çıkarmaktır.

*****

Nasreddin Hoca, kadılık yaparken bir gün bir ahbabı burnundan soluyarak gelir. Hasmı için söylemediğini bırakmaz. Sonra:

“Hocam, Allah aşkına söyle, der haklı değil miyim?”

Hoca ne yapsın?

“Haklısın” der.

Ahbabı sinirleri yatışmış olarak gider. Onun hemen arkasından hasmı gelir. Bu defa da o başlar atıp tutmaya, yok bana şöyle, yok böyle yaptı demeye. O da Hoca’ya sorar:

“Haklı değil miyim?”

Hoca:

“ Vallahi çok haklısın” der.

Adam da sakinleşerek gider. Tüm bunlara tanık olan Hoca’nın karısı bu işe şaşırır kalır.

“Senin kadılığında bir garip Hoca Efendi. İkisine de sen haklısın dedin. Hiç öyle şey olur mu?”

Nasreddin Hoca hanımının yüzüne bakıp:

“Hatun” der,

“Sen de haklısın!”

*****


“Her şey göreceli (izafî)dir. Mutlak doğru yoktur, her konu değişik cephelerden ele alınmalıdır. Doğru diye hükmedilen bir karar, zaman içinde, yeni kanıtlar ve bilgilerle geçerliliğini yitirebilir.” Dedi Sakallı Mustafa ve devam etti.

Nasreddin Hoca her görüşe hak vermekle, doğruya varmak için bir arayış içinde olduğunu gösterir. Hoca aslında adaleti aramaktadır.

Arayış’a yüklenen önem hem Doğuda hem de Batıda düşünenler için aynıdır.

Bunun adı doğuda Nasreddin Hoca’dır batıda Einstein ya da Chaplin…


Doğuyu batıyı da kaldırsak sadece insanlık kalsa diye belirtince,

Tebessüm etti ve sözünü noktaladı…

“Sen de haklısın!”



 

Yorumlar (5)
Erdal Özer 3 yıl önce
Günümüz dünyasına Nasrettin Hoca penceresinden bakıp gerçeğin peşine düşürmek babında Sende haklısın diye bilmek bütün mesele bu bence kalemine sağlık Üstad
E.AYDEMİR 3 yıl önce
"Geçmişin geçmiş olması için üzerinde zaman geçmesi yetmez." A. Maaoluf
Okur yazar olmak ve hazzına varmak güzel şey...
Ağa 3 yıl önce
Varoluşçuluk ön plana çıkıyor. O zaman günü yaşamaya ve anlamlandırmaya çalışıyoruz
Selim Şekerdag 3 yıl önce
Sen bir deha olmalısın.
Yazdığın hiç bir şeyi anlamadim
Ömer DOGAN 3 yıl önce
MaaşAllah üstadım gene döktürmüşsün kalemine sağlık
Namaz Vakti 04 Aralık 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 14 36
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 14 24
6. Başakşehir 14 22
7. Karagümrük 14 22
8. Galatasaray 14 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Gaziantep FK 14 18
13. Altay 14 17
14. Sivasspor 14 16
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 13 27
2. Ankaragücü 14 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Samsunspor 13 19
10. Adanaspor 14 18
11. Menemenspor 13 17
12. Gençlerbirliği 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 14 33
2. Man City 14 32
3. Liverpool 14 31
4. West Ham 14 24
5. Arsenal 14 23
6. Tottenham 13 22
7. M. United 14 21
8. Wolverhampton 14 21
9. Brighton 14 19
10. Leicester City 14 19
11. Crystal Palace 14 16
12. Brentford 14 16
13. Aston Villa 14 16
14. Everton 14 15
15. Leeds United 14 15
16. Southampton 14 15
17. Watford 14 13
18. Burnley 13 10
19. Norwich City 14 10
20. Newcastle 14 7
Takımlar O P
1. Real Madrid 15 36
2. Atletico Madrid 14 29
3. Real Sociedad 15 29
4. Sevilla 14 28
5. Real Betis 15 27
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 14 23
8. Athletic Bilbao 15 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Villarreal 14 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 15 16
15. Granada 15 15
16. Deportivo Alaves 15 14
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7
Yeni Sayımız
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@