23.11.2020, 12:15 521

ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ELAZIĞ’DAN ERZURUM’A NASIL KAYDIRILDI?

21 Kasım 2020 tarihinde Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesinin kuruluşunun 50. Yılı münasebetiyle Dekanlık, Sayın Prof. Kerim Sunguroğlu’nu Fırat Üniversitesinin kuruluş çalışmalarını anlatmak üzere ZOOM üzerinden davet etmişti. Maşallah diyerek köşe yazıma başlamak istiyorum. Çünkü 92 yaşında olmasına karşın, hocamızın güçlü hafızasına ve fiziki görünümündeki dinçliğine 41 kere maşallah.

Bu söyleşinin videosunu belgesel olması münasebetiyle Youtube kanalımda (https://youtu.be/QPQliP9oif0) yayınlıyorum.

Prof. Kerim Sunguroğlu hocamın bende emeği çoktur. Daha 1977 yılında Elazığ Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi (EDMMA) Makine Mühendisliği son sınıfta öğrenci iken, Yolçatı’ndaki SUN-OVA Yağ Üretim Fabrikasında çalışmamı sağlamıştı. Çünkü söz konusu fabrika, Sunguroğlu ailesine aitti.

1977 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Nükleer Enerji Enstitüsü yüksek lisans programını kazandığımızda, bana ve Vedat Tanyıldızı’na dernekten her ay burs verilmesini temin etmişti. Tek şartı mezun olduktan sonra Fırat Üniversitesine dönmemizdi. Ben ve Vedat sözümüzü tuttuk ve Fırat Üniversitesine geri döndük. Oysa İstanbul Teknik Üniversitesinde zaten çalışıyorduk ve o üniversitede kalabilirdik.

1984 yılında Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Dr. Öğretim üyesi olarak görev yaptığımda, özel sektöre (Demirören Holding’e) geçmek üzere sözleşme yapmış, İstanbul’da adıma ev dahi Holding tarafından kiralanmıştı. Türkiye İş Bankası tarafından kullanılan ATM-NCR makineleri üzerine eğitim görmek üzere 1 yıllığına Avusturalya’ya gidecektim ve sonrasında İstanbul’daki Holding’e ait şirkette çalışacaktım. Bu sözleşmeden eşim ve rahmetli babamın bilahare haberleri olmuştu. Her ikisi de özel sektöre geçme isteğime karşı çıkıyorlardı. Ayrılacağımı Değerli Hocam Prof. Kerim Sunguroğlu da duymuştu. Bir gece beni lojmanda kaldığı eve çağırdı ve bana aynen “Asaf, sen Elazığlısın. Memleketini bırakıp nereye gidiyorsun? Seni 1 Ocak 1985 tarihi itibariyle Teknik Eğitim Fakültesinde Makine Eğitimi (Otomotiv) Bölüm Başkanı yapıyorum. Bölümü istediğin gibi kur” demişti. Çok kararsızdım ve sonuçta hocam Prof. Kerim Sunguroğlu’nun nasihati üzerine, sözleşmeyi fesih etmiş ve yuvamda (Fırat Üniversitesinde) kalmıştım.

Kısacası Prof. Kerim Sunguroğlu, hayat çizgimde önemli değişimlere vesile olmuştu ve şu kadarını söyleyebilirim ki Fırat Üniversitesinde çok uzun süren akademik kariyer yol haritamı kendisi çizmişti.

Prof. Kerim Sunguroğlu hocam ile ilgili birkaç yazı yazmıştım. Bu yazılara aşağıdaki linklerden ulaşılabilir.

ZOOM üzerinden uzaktan gerçekleştirilen konferansta Hocam Fırat Üniversitesinin kuruluşu ile ilgili çok önemli bilgiler aktardı. Ama uzun yıllar Fırat Üniversitesi Genel Sekreterliğini yürüten rahmetli Tümer Akpolat’tan söz etmeye herhalde fırsat bulamadı. Acaba rahmetli Tümer Akpolat kendi penceresinden kuruluş çalışmalarını nasıl yorumluyordu? Rahmetli bir gün yanıma gelmişti ve bana hazırladığı bir yazıyı ileride değerlendirmem için vermişti. Ben de bu vasiyeti, 26 Aralık 2013 (Rahmetlinin ölümünden 7 yıl sonra) köşemde yayınlamıştım. Bu yazıyı okumak için aşağıda ilgili linki ziyaret edebilirsiniz.

Değerli hocamın her bir cümlesi, Fırat Üniversitesinin kuruluşundaki mücadelenin boyutlarını ortaya koymaya yetiyordu. Atatürk Üniversitesi adıyla bir Üniversitenin Elazığ’da kurulması kararlaştırılmışken ve bu amaçla Kesikköprü, Yurtbaşı ve Elazığ merkezde sırf Elazığ’da üniversite kurulsun diye 12-13 bin dönüm arazi tahsisi yapılmışken, bu üniversitenin Erzurum’a nasıl kaydırıldığı hikâyesi, Türkiye’ye mahsus klasik bir ülke yönetim modelinin tekrarından ibaretti.

İkinci Dünya Harbinin en sıkıntılı günlerinde İstanbul Üniversitenin Rektörü Prof. Dr. Cemil Birsel ve arkadaşları Elazığ’da bir üniversite haftası yapmaya karar veriyorlar ve Eylül ayında Elazığ’a geliyorlar. Elazığ Halk Evinde (Kız Öğretmen Okulu) konuşma yapıyorlar ve meydan hıncahınç dolu. Elazığ’da bu toplantıyı yapmalarının sebebi, kayıtları incelediklerinde, sadece 120 Elazığlı gencin İstanbul Üniversitesinde okuduklarını tespit ettikleri için ikinci toplantıyı Elazığ’da yapmaya karar verdiklerini açıklıyorlar. Çünkü her ilin yükseköğretimdeki öğrenci sayılarını nüfusa oranlarını hesapladıklarında, İstanbul da dâhil, hiçbir şehrin bu kadar öğrenciyi yüksek tahsile göndermediklerini saptadıklarını söylüyorlar.” İleride doğuda bir Şark Üniversitesi kurulacaksa, bunun bir numaralı sahibi Elazığ olacaktır” dediğinde, alkışlar dakikalarca susmuyor.  

1950’de Demokrat Parti iktidara geliyor. Seçildiklerinin ikinci senesinde, Başbakan Merhum Adnan Menderes konuşmasında, “Doğu’da Atatürk isminin verileceği bir üniversite açmayı düşünüyoruz” diyor ve Elazığ halkı bu söyleme sahip çıkarak bir Dernek kuruyor. 7 sinden 70 sine kadar herkes Elazığ’da bu dermeğe destek veriyor.   

Heyetler kuruyorlar ve dönemin milletvekilleri ile Ankara’ya görüşmelere gidiyorlar. Tabi bu arada diğer iller de Atatürk Üniversitesinin kendi şehirlerinde kurulması için çabalıyorlar. Vanlılar, Erzurumlular, Sivaslılar, Erzincanlılar, Diyarbakırlılar Şark Üniversitesinin kendi illerinde kurulması için hummalı bir mücadeleye giriyorlar.

Dönemin hükümeti yabancı bir heyetin Türkiye’ye gelip bu konuda bir rapor vermesini istemiş. Amerika Nebraska Üniversitesinden bir heyeti davet etmişler. Çünkü kurulacak üniversitenin döner sermayesi ile kendi kendine yetecek şekilde işletilmesi arzu edilmiş.

Heyeti çok büyük bir kalabalık karşılıyor. Daha önceden Amerika’da çalışıp da Elazığ’a dönmüş 20 civarında Elazığlı Dr. Mütemit Yazıcı’nın (Dernek Yönetim Kurulu Üyesi) teklifi ile köylerden toplanıyor ve heyeti karşılamaları isteniyor.

Havaalanına uçak indiğinde karşılayan heyet içerisinde ilk sırada İngilizce bilen bu 20 kişi yer alıyor. İngilizce konuştukları için heyet bundan çok etkileniyor. Gelen heyet “Atatürk Üniversitesi” yazılı takın (Milli bayramlarda veya önemli bir olayı anmak için düzenlenen şenliklerde, geçiş yapılacak caddelere geçici kurulan yazılar ve çiçeklerle süslenen kemer) altında geçerek Elazığ’a giriş yapıyor.

Bu Amerikalı heyet, Anadolu’da birkaç şehri gezdikten sonra Elâzığ’a gelmiş. Gelen tüm heyetler dernek tarafından karşılanır ve ağırlanırmış. Heyet ayrıldıktan sonra, hazırladıkları raporda kurulacak üniversite için en uygun yerin Elâzığ olduğu şeklinde bir rapor vermiş. Bunun üzerine Hükümet Doğuda açılacak üniversitenin Elazığ’da kurulmasını uygun görmüş. Akabinde arazi istimlaki için heyetler gelmeye başlamış. Dönemin Elâzığ Valisi Hıfzı Ege ve Dernek Yönetim Kurulu, gelen heyetleri karşılıyorlar. Üniversite kurulması için istimlak işlemlerinin bir an önce tamamlanması isteniyor.  

12-13 bin dönümlük arazinin istimlak bedeli 15 milyon TL tutuyor. Dönemin Milli Eğitim Bakanı Erzurumlu (Rıfkı Salim Burçak) olduğu için, bütçesinden bu kadar para veremeyeceğini, ancak Elazığlılar üniversite istiyorlarsa, 1,5 milyon olursa karşılanabileceğini söylüyor.

Bedri Çarsancaklı ve dönemin Belediye Başkanı bir teklifte bulunuyorlar. Köylülerle görüşüp istimlak bedellerini istenilen seviyelere düşüşlerini sağlıyorlar. Köylülerden 16 kuruşluk pul yapıştırılan taahhütnameler alınıyor ve ileride istimlak bedellerine itiraz etmemeleri sağlanıyor. Dursun Erol isimli bir okul müdürü bu taahhütnameleri bir bavula dolduruyor ve trenle Ankara’ya Bakanlığa götürüyor.

Bir taraftan şeker fabrikası inşaatı sürerken, çimento fabrikasının da Elazığ’da kurulacağı söyleniyor. Elazığ çok mutlu. Dönemin Büyük Millet Meclisi Başkanı Bekir Refik Koraltan Elazığ’a geliyor, eski belediye binası önünde konuşma yaptığında, meydan tıklım tıklım dolu. Herkes Üniversite kurulması kanunu haberini beklerken, “Bir ay sonra Sayın Başbakanın Elazığ’ı teşrif edeceğini ve üniversite kurulması müjdesini kendisinin bizzat vereceğini” söylüyor.

Bir ay içerisinde Başbakan çimento fabrikasının temelini atacaktı ve şehirde konuşma yapacaktı. Radyo açıldığında Bakanlar Kurulunun Atatürk Üniversitesini Erzurum’da kurulacağı kararının alındığı haberi duyulduğunda, Elâzığ halkı büyük bir hayal kırıklığı yaşıyor.

Başbakanın ziyaret programında; Elazığ’da bir konuşma yapacağı, çimento fabrikasının temelinin atılacağı, inşaatı devam eden şeker fabrikasını denetleyeceği ve Hazar Santralinin tünel delme işlemlerini inceleyeceği yer alıyormuş. Partisinin Elazığ İl Başkanı, Belediye Reisi de dâhil olmak üzere hiç kimse İstasyona yapılan bu konuşmaya gitmemiş. Sadece Vali ve diğer mülki amirler hazır bulunmuş. Rahmetli Adnan Menderes de konuşmadan vazgeçerek, treni doğrudan Şeker Fabrikasına sürdürmüş.

O akşam Prof. Dr. Kerim Sunguroğlu’nun da içerisinde bulunduğu bir yemek daveti varmış. Başbakanın karşısında bir gazeteci oturuyormuş. Başbakan, soyadı Göğüş olan Antepli Gazeteciye “Başbakanı Elazığ’da hiç kimse karşılamadı diye manşet yapacaksın değil mi?” diye sormuş. Gazeteci de “evet” demiş. Bir gün sonra çimento fabrikasının temel atma töreninde de konuşmamış. Bir başka Milletvekili konuşma yapmak zorunda kalmış. Bir sonraki seçimde (1957) de Demokrat Parti Elazığ’dan hiç milletvekili çıkaramamış. Şu Gakko’un asil davranışına ne demeli. Peki, aynı asil duruş acaba şimdilerde de gösterilebilir mi bilemiyorum.

Bu hikâyelerin devamını Değerli Hocam Prof. Dr. Kerim Sunguroğlu’nun belgesel niteliğindeki konuşmasından (https://youtu.be/QPQliP9oif0) bizzat dinlemenizi öneririm.      

Yorumlar (3)
ahmet 2 ay önce
hocam yazınızı keyifle okuduk. ama izninizle bazı eleştirler getirelim: mesela Atatürk Üniversitesinin tarihçesi, üniversitenin neden Erzuruma gittiğini başka türlü açıklamış: https://atauni.edu.tr/ata-tarihce/kurumsal

Ayrıca, Erzuruma kurulacak üniversite için o arazilerde yer alan köylerin temsili bedellerle, kendi rızalarıyla oraları verdiklerini de hep anlatırlardı.

Bunlar tarihi (pek çoğu da yazılı belgeye dayanmadığı için tartışmalı) bilgiler. Bir de bugüne bakmak lazım: Fırat Üniversitesi sizce hakettiği yerde mi? Aile ve Elazığlılar üniversitesi olmaktan kurtulması için kaç 40 yıl daha gerekir acaba? 'Elden kaçan' Atatürk Üniversitesiyle aralarında tarihsel olarak 20 yaş var ama iki kampüs, iki üniversitenin gelişim ve evrenselleşme düzeyi, teknolojik altyapısı vb bakımından kaç on yıl fark var sizce? En basitinden burada kampüs girişinde kartlı giriş bile yok, bunu da bürokrasi mi engelliyor? Bakın uzaktan eğitim sürecindeyiz, YouTube altyapısıyla yürütülüyor dersler. üstelik bu üniversitenin 1 değil 2 mühendislik fakültesi var. Biraz da iğneyi kendimize batıralım derim ben. Selam ve saygılar.
ZÜLKÜF kural 2 ay önce
Sayın hocam yazınız mükemmel.Bence her Elazığ lının ibretle okuması ders çıkarması gerek.Onun için yıllar öncesi Elazığ doğunun incisi imiş çünkü her kes önce memleketim diyormuş şimdiki gibi kendi menfaatini ön planda tutmuyormuş.Kaleminize yüreğinize sağlık saygılarımla.
Misafir 2 ay önce
Erzincan'a kurulacağı düşünülürken deprem nedeniyle Erzurum'a kurulduğu da söylenir.
kapalı
Namaz Vakti 18 Ocak 2021
İmsak 06:06
Güneş 07:32
Öğle 12:38
İkindi 15:12
Akşam 17:34
Yatsı 18:56
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12
Yeni Sayımız
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@