17.07.2020, 13:02 77

AZERİ ERMENİ MESELESİ

Üzerinden 20 seneyi aşkın bir süre geçmesine rağmen çözüme kavuşamayan Ermenistan-Azerbaycan çatışmasının ne zaman çözüleceği belirsizliğini sürdürmektedir.

Ateşkesin sağlanmasına rağmen Azerbaycan topraklarının %20’si Ermenistan’ın işgali altındadır.

Çatışan taraflar arasında uzlaşma sağlanamadığından sorunun barışçı yollarla çözümü AGİT üyesi devletlere havale edilmiştir.

Minsk Grubu’nun girişimiyle çözüm bulma çabalarına hız verilmiş ancak 1994 senesinden beri devam eden barış görüşmelerine rağmen nihai aşamaya varılamamıştır.

İlgili devletler ve AGİT’in Minsk Grubu sorunun yalnız çatışan taraflar arasında ve barışçıl yollarla çözülmesi gerektiğini vurgulamaktadırlar.

Bu makalede Ermenistan-Azerbaycan çatışmasının çözüme kavuşamamasındaki önemli etkenler, Rusya faktörü, Batı’nın çifte standartlar politikası ve Ermenistan devleti toprakları olarak belirlenmiştir.

Bu etkenlere bağlı olarak problemin çözümü çeşitli şekillerde gerçekleşebilecektir.

 Azerbaycan Ermenistan çatışması kökü derinlere inan, geçmişi uzun, bugü- nü karışık, geleceği belirsiz olan bir sorundur.

Sorunun ortaya çıktığı günden bugüne çözüm için bir çok denemede bulunulsa da başarısızlıkla sonuçlanmıştır ve yakın gelecekte de çözüm beklenmemektedir.

Azerbaycan çözüm için uygun statejik ortamı beklemek zorundadır.

Uygun stratejik ortamın ne zaman veya hangi şartlarda oluşabilmeği hususunu aşağıdaki gibi analiz etmek mümkündür.

Azerbaycan öncelikle askeri eğitimini tamamlamalı, uzun süreli savaşa tam hazır, uzun süreli ekonomik ve politik yaptırımlara dayanabilecek güçte olmalıdır.

Hesaba katılması gereken durum dış güçlerin müdahalesidir.

Yani burada Rusya ve Batı faktörü göz ardı edilmemelidir.

Zira çatışma gerçekten Ermenistan-Azerbaycan savaşı olsaydı, Azerbaycan tarafı bizzat kendisi bu sorunu çözebilirdi.

Ancak sorun bugün bölgede menfaati bulunan devletlerce de müdahale edilir bir duruma gelmiştir.

Bu nedenle de çözüm için etkin faktörlerin dikkate alınması zorunludur.

Uygun stratejik ortamın oluşmasını sağlayacak ikinci etken Rusya’nın bölgesel güç konumunun tamamen zayıflamasıdır.

Rus ordusunun zayıflığı konusunda çok şey söylenmiş ve yazılmıştır.

Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonraki dönem için söylenenlerin doğru olduğu düşünülebilir.

Ancak özellikle Putin sonrası dönemde Rusya’nın zayıflamadığı, hatta güçlendiği bir gerçektir.

Post-Sovyet alanında ortaya çıkan bütün çatışmaların anahtarını elinde bulunduran Rusya, Ermenistan-Azerbaycan çatışmasında da kilit konuma sahiptir.

Uygun stratejik ortama etki edecek bir diğer etken, Rusya gibi İran’ın da bölgesel güç konumunu kaybetmesidir.

İran Orta Doğu ülkeleriyle karşılaştırıldığında oldukça güçlü bir devlet gibi görünse de, kendi içinde bir çok sorunlara sahiptir.

49 Bu sorunlar içinde etnik problem en önemlisidir.

Bugün Güney Azerbaycan sorunun en önemli parçası haline gelmiştir.

İslam Dünyası’nın halklarından biri olan Azerbaycan halkının Şii olması ve onunla tarihi ve kültürel yakınlıkları olmasına rağmen İran Ermenistan’ın, Azerbaycan’a karşı askeri harekatını üstü kapalı şekilde desteklemiş ve bölgede kendisine stratejik partner olarak Ermenistan’a büyük üstünlük vermiştir.

İran-Ermenistan ilişkilerini stratejik ittifaka götüren faktörler içerisinde Güney Azerbaycan ve Dağlık Karabağ sorununun ayrı bir yeri vardır.

Dağlık Karabağ sorununun devam etmesi İran’ın çıkarları için en uygun durumdur.

İran’ın çıkarlarına uygun olarak Azerbaycan topraklarını işgal altında tutan Ermenistan İran’ın kuzeyini Azerbaycan’ın etkisinden koruyan bir etkendir.

Dünyanın en önemli stratejistlerinden Zbigniew Brzezinski’ye göre, “eğer Azerbaycan istikrarlı bir siyasal ve ekonomik gelişmede başarılı olursa İranlı Azeriler, daha fazla büyük bir Azerbaycan düşüncesine bağlanacaklardır”.50 Dolayısıyla Ermenistan - Azerbaycan çatışmasının çözümüne giden yol Güney Azerbaycan’dan başlar.

Doğal olarak bu düşüncenin önüne geçmek isteyen İran, Ermenistan’la ilişkilerini artırmakta ve Müslüman bir devletin – Azerbaycan’ın zayıf kalmasını kendi açısından yaşam kaynağı olarak değerlendirmektedir.

Uygun stratejik ortamı sağlayabilecek etkenlerden bir diğeri, Ermenistan’ın gittikçe artan ekonomik sıkıntılarından kurtulmak için Azerbaycan’la anlaş- maya varmak zorunda kalmasıdır.

Bunun için Ermenistan’ın kendini tamamen Rusya’dan kurtarması zorunludur.

Ermenistan’ın Rusya’ya ekonomik açıdan gittikçe artan bağımlılığı Moskova’nın Erivan’ın diğer devletlerle ilişkilerindeki gelişim temposunu istediği şekilde yönlendirmesine olanak sağlamıştır.

Özellikle 2003 yılında Rusya’nın borçlarını ödemesi talebinde bulunması sonucu Ermenistan kendi ekonomisinin stratejik önem taşıyan işletmelerini borç karşılığında Rusya’ya devretmiştir.

51 Bu durum da Ermenistan’ın Rusya’dan kurtulmasının son derece zor olduğunu göstermektedir. Ermenistan’ın ekonomik olarak nefes almasını sağlayan yegane devletin İran olduğu bir gerçektir. Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan İran’ın Erivan için önemini şu şekilde açıklamaktadır: “İran Ermenistan için çok önemli stratejik bir ülkedir. Yüzyıllardır samimi komşuluk ilişkileri içerisindeyiz. Di- ğer sebepler de vardır.

İran bizim için dış dünyaya açılan kapı konumundaki iki ülkeden biridir.

İran’ın yaptırımlara uğraması Ermenistan’ın nefes aldığı borunun gittikçe daralması anlamına gelir”.

52 Fakat bölgede gittikçe büyük bir güç kazanan, uranyumun zenginleştirilmesi yönünde araştırmalarını daha da yoğunlaştıran, Orta Doğu’da ortaya çıkan problemler nedeniyle son dönemde sık sık adından söz ettiren ve küresel güçlere meydan okuyan devletlerden biri olarak İran’la iyi ilişkiler içerisinde olmasına rağmen Ermenistan bu nedenlerden dolayı İran’ın ABD’nin muhtemel saldırısına uğradığı takdirde ekonomisinin büyük darbeler alacağının da farkındadır.

İran etrafında oluşan uluslararası baskılar ve İran-Batı ilişkilerinde yaşanan gerginlikler Ermenistan’ın geleceğini çıkmaza sürüklemektedir.

Bu durum Azerbaycan’ın çıkarları çerçevesindedir. Sıkışmış durumda olan Ermenistan, Azerbaycan ve Türkiye ile ilişkilerini gözden geçirmek zorundadır.

Ermenistan Azerbaycan’ın işgal altında tuttuğu topraklardan çekilmeli, toprak iddialarından vazgeçmelidir. Ancak bu şekilde ekonomik tenezzülden kurtulabilir ve hatta entegrasyon sürecinde ve enerji projelerinde yer alabilir. Aksi takdirde Ermenistan ekonomik olarak Azerbaycan’ın ve Türkiye’nin baskılarına dayanmak zorunda kalacaktır.

Bu durumu Ermenistan’ın bazı devlet adamları veya stratejistleri tespit etmiş fakat bu tespitlerinde ya geç kalmış ya da mevcut durumu lehlerine çevirecek gücü kendilerinde bulamamışlardır.

Örneğin, dönemin Ermenistan Cumhurbaşkanı Levon Ter-Petrosyan “Savaş mı, yoksa barış mı? Karar verme zamanı” isimli makalesinde savaşın “galibiyet havası”na kapılan Ermenistan açısından yıkıcı sonuçlar doğuracağını belirterek, sorunun “çözümsüzlüğünün” Ermenistan’ı felakete sürükleyeceğini, uzlaşının şart oldu- ğunu ileri sürmüştür.

53 Fakat Ermenistan sorunun çözümünde hiçbir adım atmamakta, Rusya ve Batı’nın politik oyunları devam ettiği süre içerisinde “Büyük Ermenistan” ideolojisini gerçekleştirme düşüncesindedir.

Durum böyle devam ettiği sürece Ermenistan Türkiye ve Azerbaycan’ın baskılarına dayanmak zorunda kalacaktır. Bugün sorun Dağlık Karabağ olarak tanımlanmıştır.

Ancak sorunu sadece “Ermenistan-Azerbaycan çatışması” bağlamında değerlendirmek doğru değildir. Eğer bu çatışma gerçekten “Ermenistan-Azerbaycan çatışması” olsaydı, Azerbaycan tarafı bu sorunu barış veya savaş yolu ile bizzat kendisi çözebilirdi.

Bu değerlendirmelerden şöyle bir sonuca varılabilir: Sorunun çözümü gerçek anlamda Azerbaycan ve Ermenistan devletlerinin elinde değildir.

Azerbaycan sorunun barışçıl çözümüne taraf olmakla birlikte toprak bütünlüğü konusunda asla taviz vermeyeceğini ve son aşamada gerekirse askeri yola başvuracağını da belirtmiştir.

Dolayısıyla Ermenistan-Azerbaycan çatışmasının yakın geleceğinde “barış” seçeneğinin yeri bulunmamaktadır. Çatışmanın “uzun süreli ateşkes” senaryosuna uygun olarak devam edeceği öngörüsünde bulunmak mümkündür.

Yorumlar (0)
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 05 Aralık 2020
İmsak 05:51
Güneş 07:19
Öğle 12:19
İkindi 14:47
Akşam 17:09
Yatsı 18:31
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 9 23
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 10 19
5. Gaziantep FK 10 15
6. Kasımpaşa 11 15
7. Karagümrük 10 14
8. Göztepe 9 14
9. Başakşehir 10 14
10. Konyaspor 9 12
11. Rizespor 9 12
12. Malatyaspor 9 12
13. Hatayspor 7 12
14. Trabzonspor 10 12
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 9 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 9 8
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 9 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Tuzlaspor 11 21
4. Samsunspor 11 20
5. Adana Demirspor 10 18
6. İstanbulspor 11 18
7. Altay 10 17
8. Giresunspor 11 17
9. Bursaspor 12 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Ümraniye 12 13
13. Adanaspor 9 12
14. Menemen Belediyespor 10 12
15. Bandırmaspor 11 11
16. Ankaraspor 11 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Leicester City 10 18
5. West Ham 10 17
6. Southampton 10 17
7. Wolverhampton 10 17
8. Everton 10 16
9. M. United 9 16
10. Aston Villa 9 15
11. Man City 9 15
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 10 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. Fulham 10 7
18. West Bromwich 10 6
19. Burnley 9 5
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 11 24
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 11 20
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 11 13
10. Elche 9 13
11. Getafe 10 13
12. Eibar 11 13
13. Deportivo Alaves 11 13
14. Celta de Vigo 12 13
15. Valencia 11 12
16. Real Betis 11 12
17. Osasuna 10 11
18. Real Valladolid 11 10
19. Levante 10 8
20. Huesca 11 7
Yeni Sayımız
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@