26.05.2019, 13:12 181

ESKİ HARPUT’TA BAYRAM (1)

“Ah nerede o eski Ramazanlar?” diyerek eski günlere olan özlemimizi nasıl dile getiriyorsak, “ah nerede o eski Bayramlar?” diyerek aynı özlemi dile getiriyoruz. Aslında özlediğimiz, aradığımız, çocukluğumuzdur. Onun için bayram, incelik ve güzellik günüdür. Kaybettiklerimizi kazanmanın en uygun zamanıdır.

Yaklaşık bir asır önce Harput’taki eski Ramazanları, rahmetli İshak Sunguroğlu’nun Harput Yolları’ndaki eserinden ve diğer sözlü/yazılı kaynaklardan derleyerek beş bölüm halinde harmanlayarak siz değerli okuyucularımıza sunmaya çalıştık.

Yine aynı şekilde eski Harput’ta bayramları özellikle de Ramazan Bayramını iki bölüm halinde sunmaya çalışacağız.

Bayram kelimesinin aslı “‘îd (el-ʿıyd/العيد) olup “âdet halini alan sevinç ve eğlence; bir araya toplanma günü anlamına gelmektedir.

İslâm dininde Ramazan ve kurban olmak üzere iki bayram vardır. Arapça’da “îdü’l-fıtr (Fitre/Fıtır/Ramazan Bayramı) ve îdü’l-adhâ (Kurban Bayramı)” şeklinde adlandırılan her iki bayram da hicretin 2. yılından itibaren kutlanmaya başlanmıştır.

Ramazan ayını oruçla geçiren müminler sonraki ayın (Şevval) ilk üç gününü bayram olarak kutlamışlardır. Hicrî takvimin son ayı olan Zilhiccenin onunda başlayan ve dört gün devam eden kurban bayramı ise bu günlerde kurban kesildiği için bu adla anılmıştır.

Ramazan hilalini gökte görmekle ertesi gün nasıl Ramazan başlarsa, Şevval hilalini görmekle de bayram yapılırdı. Harput’ta bayramın ilanı top atılmasıyla ilan edilir ve Bayram günleri devam ettikçe son günün ikindi namaz vaktine kadar beş vakit ezan saatlerinde bu topların atılmasına devam edilirdi.

Harput’ta Ramazanlara ne kadar önem veriliyorsa Bayramlara da o nispette önem verilir ve ilgi gösterilirdi.

Bayrama Hazırlık

Ramazan günlerinin bin bir çeşit manevî olayları arasında Ramazan çıkmadan evvel Bayram hazırlıkları başlar; bir “bayram telaşı” başlardı. Bayramın gelişi herkeste bir mutluluk ve heyecan oluştururdu. Kadın, erkek ve bilhassa çocuklara bayramlık giydirilmek üzere yeni elbiseler diktirilir, çorap, ayakkabından tutunuz da erkeklerde başta elbise, sonra fes, abaniye, sarığa... Kadın ve genç kızlarda ise yaşlarına göre elbiselik kumaşlar ve sonra kenarları oyalı beyaz tülbent ve yazmalar, rengârenk bürümcük, ipek kreplere kadar “bayramlıklar” tedarik edilirdi.

Hele çocuklar... Hele çocuklar! Bayramlıkları alınan çocukların sabırsızlanarak giysilerini bayramdan bir gün önce yani arife günü giyerek dolaşmasına Osmanlı’da “arife çiçekleri” denilirdi. Yetim, öksüz ve yoksul çocuklara da bayramlıklar alınarak bu sevinç ve mutluluğa ortak olmaları sağlanırdı.

Kendilerine alınan elbise, ayakkabı, çorap gibi bayramlıklarını gözlerinin önünden bir ân ayırmadıkları gibi gece yatarken de baş yastıklarının altına koyar, bir yandan da yarınki Bayram gününün neşeli hülyaları arasında tatlı uykularına dalarlardı.

Evlerde bayram için çamaşırlar yıkanır, etraf temizlenir, banyo yapılır, mefruşat noksanları tamamlanır veya tamir edilirdi. Bayram yemekleri için lâzım gelen et, erzak bir iki gün evvelinden tedarik edilirdi. Dükkânların, mağazaların önleri kalabalık mı, kalabalık… Şehir âdeta bir panayırı andırırdı. Hamamlarda, berber ve şekerci dükkânlarında sıra bekleyen bekleyene… Bayram geldi diye, herkes şen, sevinç içinde ve heyecanlıydı.

Arife günü veya bayram namazlarından sonra halkın çoğunluğu doğruca mezarlıkların yollarını tutarlar. Herkes aile mezarlığım ziyaret eder. Fatiha ve Kur'an okur, dönerlerdi.

Bayram Namazı

Bütün şehir halkı, Bayram namazları için geceden kalkar, abdestlerini alır, yeni ve temiz elbiselerini giyerek Camilerin yollarını tutarlardı. Kış, ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde bayram namazları camilerde, yaz mevsiminde ise Kayabaşı’ında açık havada kılınırdı. Bu meydan, Sarahatun Camii yerine kullanılır, bu caminin hatibi, vaizi, müezzini bayramlarda hep bu meydanda vazife alırlardı.

Kayabaşı; Ağa Mahallesi’nde olup Harput'un yüksek kayalıklar üstüne sıra ile oturtulmuş tarihî konaklarının iç ve arka cephelerinin önünde. Zemini boydan boya pürüzsüz düz bir hâlde bembeyaz kaya taşları ile sanki Allah tarafından bu iş için hazırlanmış ve düzenlenmiş büyük bir meydan. Meydanın dik kenarları takribi 100, yan kenarları ise 75 olduğuna göre 7500 m bir alan ve bu meydanın dört bir tarafı beyaz taşlarla iki metre yükseklikte yapılmış duvarlarla sokaklardan ayrılmıştır. Meydana üç cepheden geniş kapılarla girilir, yalnız kıble tarafında kapı yoktu. Burada Kambur Hamdi Efendi’nin selâmlığı hizasında yine aynı beyaz taşlarla yapılmış merdivenli bir Minberi ve sol taraf cephede ise, yine aynı cins taşlarla yapılmış yüksek bir Vaaz yeri vardı.

Burası, bayramdan bir iki gün evvel süpürülür ve temizlenirdi. Halk bayram namazları için, omuz veya koltuklarında seccadeleri olduğu hâlde yarı geceden itibaren bu meydana akın halinde gelir yer alırlardı. Bazen o kadar kalabalık olurdu ki, halk meydana sığmaz etraftaki sokaklara, hatta bazen evlerin kaplarına kadar gelir yayılır ve namaza katılırlardı. Böylece bayram namazlarına katılanların sayısı beş bini geçerdi.

Sabah namazları, güzel sesli imamlar tarafından âlâca karanlıkta sükûn ve ilahî bir huzur içerisinde kılınırdı, sabah namazı ile Bayram namazları arasında halka vaaz edilirdi. Başta meşhur Âlim Hacı Abdulhamid Hamid Efendi (1830-1902), ölümünden sonra oğlu Hacı Mehmet Sait Efendi (1858-1925), kardeşi Müftü Mehmed Kemaleddin Efendi (1866-1936) ve son zamanlarda da İmam Osman Bedreddin Efendi (1850-1924) burada bu kürsüde vaaz ederlerdi.

Kayabaşı’nda kılınan bu bayram namazlarını, uzak mahallelerden birçok kadınlar, genç kızlar meydana nazır evlerde oturan akraba ve dostlarının evlerine gelir, meydanı çevreleyen bu evlerin pencere ve damlarından seyrederlerdi. Bayram namazları, hakikaten büyük bir azamet ve ihtişam içinde kılınırdı. Meydanın dört bir köşesinde yer alan güzel ve gür sesli müezzinlerin, namazda ve hutbede ve imamın tekbirlerini etraftaki halka duyurmak için tekrarlayınca, bu ilâhî sesler ayyuka çıkar, şehrin etrafını doldurur ve derin akisler meydana getirirdi. Aman Yarabbi! Bu ne azametli ve renkli bir tabloydu.

Asıl dikkati çeken, bu kadar bin kişinin içinde bir tek kirli ve fena kokulu insana tesadüf edilemeyişiydi. Zenginin, fakirinin elbiseleri tertemizdi. Bembeyaz sarıklı, siyah Lâtalı Hocalar, Abaniye sarıklı ihtiyarlar, orta yaşlılar, gençler ve hele bayram elbiseleriyle çocuklar… Büyüklerin üzerinde siyah - lâcivert - mavi renkli geniş çuha şalvarlar ve çuha paltolar… Bellerinde Acem veya Gürün şalları sarılı... Boyunlarından atma gümüş zincirli, iki kapaklı oldukça büyük saatleri şallarının arasında olup arada bir zorlukla çıkarır vakti takip ederlerdi.

Bayram namazlarına idare âmirleri ve rütbe sahibi olan zevat, yakaları sırmalı siyak bonjur ve siyah pantolon giydikleri ve yanlarına sırma kemerli kılıçlar; hocalar ise yakaları sırmalı ve içleri kendi renginden atlas astarlı ve kolları yarım metre genişliğinde siyah veya mor binişler giydikleri ve sarıklarının üzerine de 6 - 7 cm genişliğinde sırma kordon taktıkları hâlde gelirlerdi.

Bayram namazından sonra “Selamlık resmî” denilen merasim başlardı. Kayabaşı’ndaki bayram namazlarında Hurşit efendilerin evlerinin önlerine ve Sarahatun camiinde ise büyük meydanın sol tarafına tesadüf eden yerlerde resmî kutlamalar yapılırdı. (Resmî kutlamalar için bak. İ. Sunguroğlu, Harput Yollarında, c.4, s. 85-89)

Devam edecek…

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 14 Ağustos 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 2 6
2. Trabzonspor 2 6
3. Gaziantep FK 2 4
4. Başakşehir 1 3
5. Alanyaspor 2 4
6. Beşiktaş 2 4
7. Giresunspor 2 3
8. Antalyaspor 2 3
9. Galatasaray 2 3
10. Kayserispor 2 3
11. Fenerbahçe 1 1
12. Konyaspor 1 1
13. Ümraniye 2 1
14. Ankaragücü 2 1
15. Sivasspor 2 1
16. Hatayspor 1 0
17. Karagümrük 1 0
18. İstanbulspor 2 0
19. Kasımpaşa 1 0
Takımlar O P
1. Bodrumspor 1 3
2. Samsunspor 1 3
3. Boluspor 1 3
4. Eyüpspor 1 3
5. Altınordu 1 1
6. Gençlerbirliği 1 1
7. Keçiörengücü 1 1
8. Rizespor 1 1
9. Adanaspor 0 0
10. Bandırmaspor 0 0
11. Erzurumspor 0 0
12. Göztepe 1 1
13. Pendikspor 0 0
14. Sakaryaspor 1 1
15. Tuzlaspor 0 0
16. Denizlispor 1 0
17. Manisa Futbol Kulübü 1 0
18. Ö.K Yeni Malatya 1 0
19. Altay 1 0
Takımlar O P
1. M.City 2 6
2. Arsenal 2 6
3. Brentford 2 4
4. Tottenham 2 4
5. Newcastle 2 4
6. Leeds United 2 4
7. Chelsea 2 4
8. Brighton 2 4
9. Aston Villa 2 3
10. Nottingham Forest 2 3
11. Bournemouth 2 3
12. Fulham 2 2
13. Liverpool 1 1
14. Wolverhampton Wanderers 2 1
15. Leicester City 2 1
16. Southampton 2 1
17. Everton 2 0
18. Crystal Palace 1 0
19. West Ham United 2 0
20. M. United 2 0
Takımlar O P
1. Villarreal 1 3
2. Osasuna 1 3
3. Real Sociedad 1 3
4. Valencia 1 3
5. Celta Vigo 1 1
6. Barcelona 1 1
7. Espanyol 1 1
8. Rayo Vallecano 1 1
9. Almeria 0 0
10. Athletic Bilbao 0 0
11. Atletico Madrid 0 0
12. Elche 0 0
13. Getafe 0 0
14. Mallorca 0 0
15. Real Betis 0 0
16. Real Madrid 0 0
17. Sevilla 1 0
18. Girona 1 0
19. Cadiz 1 0
20. Real Valladolid 1 0
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@