20.12.2020, 11:21 214

HARPUT: YOK-ŞEHİR

Harput ve Harput Musikisi üzerine birçok eserler, yazılar yazıldı.

Bu yazılardan biri de Tahir Abacı’ya ait.

Tahir Abacı, “GRAMOFONLU KAHVEHANE Memleketin Şarkısı Türküsü Üstüne” dalı eserinin 160-166. sayfalarını Harput ve Harput musikisine ayırmış.

Tahir Abacı, 1951 Malatya doğumlu. 1968 yılında Malatya Turan Emeksiz Lisesi (Malatya Lisesi)’nde okurken Elazığ’a sürgün edilmiş bir lise öğrencisi.

Elazığ’da Harput musikisi ile tanışıklığını şöyle anlatır:

1968’de, tam da Mayıs ayında Malatya’dan Elazığ’a sürgün bir lise öğrencisi olarak gittiğimde, geceleri avlulardan, balkonlardan klarnet sesleriyle taşıp gelen bu müzik, duygulu ve coşkulu karakteriyle kanıma işlemişti.

Tahir Abacı eserinde önce; “Harput: Yok-Şehirde Cümbüş” başlığı altında Harput’tan bahseder.

Daha sonra da “Çığırtma’dan Gırnata’ya ve “Harput Faslı” başlıkları altında ise Harput musikisini anlatır.

Abacı, eserinde Harput’u farklı bir yaklaşım, farklı bir gözlemle anlatırken şehrin yer değiştirmesini ise Malatya ile kıyaslar.

Abacı’nın kaleminden Harput:

“Harput bir yok- şehirdir, ama İtalo Calvino'nun ‘Varolmayan Şövalye’si gibi dimdik ayaktadır. Şimdi orada bir kaç cami, türbe, çeşme, ev ve sadece bedenleri kalmış bir kale ile taş yığınları vardır. Tarih boyunca nice şehir terkedilmiş, yıkıma uğramıştır.

Ancak Harput’unki hepsinden farklıdır. Çünkü tepedeki Harput, kendi içine değil, beş - altı kilometre ötedeki Elazığ’ın, Elazığlıların üstüne yıkılmış gibidir. Bu travma sonu gelmez bir ağıtın başlangıcı olmuş, acısı Saçlı Hoca’dan Fikret Memişoğlu’na, İshak Sunguroğlu’dan Şemsettin Ünlü’ye, nice şaire, yazara şiirler, romanlar, tarihçeler yazdırmıştır.

Benzer bir olayı Harput'tan 60 yıl önce Malatya da yaşamıştır. Ancak Eski Malatya, tıpkı yenisi gibi bir ova şehridir, düzdedir, göze çarpmaz, ağıtı çabuk dinmiştir. Oysa Harput, Elazığ’ın çatısıdır, hep göz önündedir, Elazığlı ne zaman başını kaldırsa onu karşısında bulur.

Eski Malatya’ya ‘Aşağı Şehir’ derler, ne tuhaf, Harput’a da ‘Yukarı Şehir’. Sonra Evliya Çelebi, Malatya'da mamur ne gördüyse aynısının sayfiyesi Aspuzu Bağları’nda da bulunduğunu yazar, o yüzden Hafız Paşa ordusu 1838’de Malatya’da kışladığında halk Aspuzu’yu kolaylıkla yeni Malatya’ya dönüştürebilmiştir. Oysa Harput görkemli bir şehir iken Elazığ Uluova’da bir garip ‘Mezire’ (mezra) idi. Birleşik kaplar gibi, Harput çökerken, Elazığ yükselmiştir.

Tepeler, kayalıklar üstünde kurulmuş bir kale-şehir olan Harput’ta yerleşim zorunlu olarak bitişik düzendi. Bin bir emekle su getirilmiş, teras bahçeler yetiştirilmiş, merdivenli yollar yapılmıştı. Geçmişi eski kavimlere, Urartu’lara dayanan şehirde Artuklu, Selçuklu, Osmanlı mimarisinden kalma pek çok cami, medrese, han, hamam, konak bulunmaktaydı. Ayrıca Türk, Kürt, Azeri, Ermeni, Süryani gibi öğelerden oluşan çok renkli bir etnik yapısı vardı.

19. yüzyılda Harput’ta Amerikan ve Fransız okulları da açıldı. Özellikle Hıristiyan nüfusa yönelik bu okullar misyon amaçlıydı. Amerikan Fırat Koleji, Amerika’da daha çok Ermenilerden oluşan bir Harputlu kolonisi yaratmıştır. Ayrıca Müslümanlardan da çok sayıda göçen olmuştur. Cevat Fehmi Başkut’un ‘Harput'ta Bir Amerikalı’ adlı oyunu bu serüveni anlatır. Fırat Koleji'nin o görkemli yapıları da çoktan yıkılıp gitmiştir.

19. yüzyıla kadar, Harput’ta özellikle bakırcılık, dericilik, dokumacılık sanatları ve ticaret hayli ileriymiş. Öte yandan şehirde canlı bir fikir hayatı yaşanmış. Harput’tan yetişen çok sayıda ‘ulema’ arasından Kayseri, İstanbul medreselerinde ders verenler, İstanbul’da ‘Huzur Dersleri’ne katılanlar çıkmış. Çok sayıda şair ve yazar da yetişmiş.

Zamanında İstanbul’da Ahmet Rasim, Andelib gibi şair ve yazarlarla aynı çevrelerde bulunan Hacı Hayri Bey, bunlardan biri. Çok sayıda şiiri ve basılmış bir de kitabı bulunan Hayri Bey'in ‘Sinemde bir tutuşmuş yanmış ocağ olaydı’ diye başlayan, Hüseyni makamında bestelenmiş olan şiiri, kendisinden de ünlü. Şiirin Harput'ta okunan ve şairin kendisince bestelenmiş olan Uşşak bir versiyonu da var.”

Abacı, Harput’u bu şekilde anlattıktan Harput musikisini de detaylı bir şekilde kaleme almış ve kitaptaki yazısını “bir ‘bol-ahenk’tir Harput…” diyerek sonlandırmıştır.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 02 Temmuz 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@