02.07.2020, 11:42 143

İKİ KİTAPTA HARPUT

Elimizde iki kitap var; ikisinde de Harput geçiyor. Biri, Gül Tunçel’in hazırladığı, 1989 yılında Kültür Bakanlığı yayınları arasında basılmış “Batı Anadolu Bölgesinde Cami Tasvirli Mezartaşları”. Büyük boy, kuşe kâğıt, karton kapak, 256 sayfa. Öteki ise Rüçhan Arık’ın yine Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınları arasında 1988 yılında basılmış olan “Batılılaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanatı”. Normal boy, kuşe kâğıt, 168 sayfa.

Gül Tunçel, kitabın isminden de anlaşılacağı üzere Batı Anadolu Bölgesindeki cami tasvirli mezar taşlarını araştırmış. Bu araştırması esnasında da Bergama’da bulunan Harputlu Mescit Haziresi’ndeki cami tasvirli üç mezar taşını incelemiş. Tunçel, değişik cephelerden fotoğraflarını da kitabına koyduğu bu incelemesinde mezar taşları ve üzerlerindeki yazılar, resimler hakkında bilgi de vermiş okurlarına.

Mesela bu taşlardan biri üzerinde yer alan kitabenin metnini ve Latin harfleriyle yazılışını şu şekilde aktarmış:

Ah minel-mevt sene 1253

Bana kıl mağfiret rab-bi yezdân

Bihakk-i arş-i azam-i Kur’an

Gelüb kabrim ziyaret eden ihvân

Ede ruhuma bir Fatiha ihsân

El-hac Hasan Ağa kerimesi

Merhume ve mağfûre Zahide

Ruhuna Fatiha.

Harputlu Mescidi, Bergama’da İnkılap Mahallesi Harputlu Sokak nu.41 adresinde bulunmaktadır. Harputluzade Murtazaoğlu Hacı Mustafa Ağa tarafından 1809 yılında yaptırılmıştır. “İplikçi Yunus Mescidi” olarak da bilenen bu mescidin kuzey tarafında bir hazire yer almaktadır. Bu hazire ve hazirede bulunan mezarlar, mezar taşları üzerine Hatice Özdemir Demir’in geniş çaplı bir araştırması vardır. Şu satırlar, Demir’in, Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi TÜBA-KED’in 9. sayısından (yıl:2011) alınmıştır:

“Bergama ve çevresinde cami ve mescit avlularının bir bölümünün hazire olarak kullanıldığı görülmüştür. Günümüzde ilçe merkezinde kendini büyük ölçüde koruyabilmiş tek hazire Harputlu Mescidi Haziresi’dir.”

Gül Tunçel’in kitabında Bergama Harputlu Mescit Haziresi’nde bulunan cami tasvirli üç mezar taşı üzerinde durulmuş ve bilgi verilmiş, dedik. Oysa Hatice Özdemir Demir’in makalesinde çok daha geniş bilgilendirmede bulunulmuştur. Şu satırlar, Demir’in TÜBA-KED’deki yazısından alınmıştır:

“Hazirede sağlam durumda ve kitabe metni olan 51 aded taş vardır. Bunlardan 4 tanesinin tamamı toprağa gömülü olduğu için topraktan çıkarmak mümkün olmamıştır. Bir tanesi ise yazıları silindiği için okunamamıştır. Geriye kalan 46 mezar taşının tamamı okunabilmiştir. Kitabeleri okunan 46 mezar taşından 25’inin Harputlu soyuna ait olduğu tespit edilmiştir. Harputlu ailesine ait mezar taşlarından 12’sinin erkek, 13’ünün de kadın mezar taşı olduğu tespit edilmiştir.”

Rüçhan Arık’ın “Batılılaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanatı” kitabına gelince:

Kitabın 97-99 sayfaları arasında yer alan metin ve resim, her ne kadar başlığında Harput geçiyorsa da aslında Hüseynik olmalıydı.

Arık’ın eserindeki mevzu, Hüseynik’te “bugün Sait Çağlayan Beye ait olan köşkün havuzbaşındaki yan duvarlarından birine boydan boya kara kalemle yapılmış Harput panoraması”dır.

Sait Çağlayan, el’an Elazığ’da Harput kültürü ile ilgili zengin bir arşivi bulunan Sedat Çağlayan’ın babasıdır. Çağlayan’ın, köyü Hüseynik’e dair bir kitap hazırlığında olduğunu biliyoruz.

Çağlayanların havuzbaşına o resmi çizenin ise ressam, antikacı, koleksiyoner Ali Miralaygil (1864-1940) olduğu kayıtlıdır.

Karakalem çalışması olarak yapılan bu panorama, 105x270 cm. ebadındadır. Çizimde, Harput’un yaklaşık yüz yıl önceki durumu resmedilmiştir. Resmin altında 1890 yılında Mamuretül-aziz Valisi olan Enis Paşa’nın şu beyti okunur:

Aferin sad aferin Mir Ali

Eyledin bu resm-i rana ile isbat-ı kemal

Bu resm-i rana ile ilgili çok detaylı bir araştırmayı da Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Celil Arslan yapmışlardır. Arslan’ın, gayet mükemmel; ancak basılmamış bir tez çalışması olduğu anlaşılan bu araştırması esnasında kendilerine yardımlarından ötürü Sedat Çağlayan’a teşekkürü de zikre şayandır.

Sözü uzatmaya gerek yok. En iyisi, karşılaştığımızda şehrin tarih hafızası Sedat Çağlayan Beyi konuyla ilgili sorguya çekmek. Bir de başladığı Hüseynik; bir anlamda da Harput kitabını bir an önce bitirmesi yönündeki beklentimizi iletmek.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 28 Şubat 2021
İmsak 05:29
Güneş 06:50
Öğle 12:41
İkindi 15:49
Akşam 18:21
Yatsı 19:38
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 57
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 26 54
4. Trabzonspor 26 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Göztepe 26 35
10. Antalyaspor 26 34
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 26 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Başakşehir 26 25
18. Erzurumspor 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 24 53
2. Samsunspor 24 50
3. İstanbulspor 24 46
4. Altınordu 24 44
5. Adana Demirspor 24 42
6. Altay 24 41
7. Ankara Keçiörengücü 24 39
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 25 49
3. Leicester City 26 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Tottenham 25 39
9. Aston Villa 24 39
10. Arsenal 26 37
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 26 34
13. Crystal Palace 26 33
14. Southampton 25 30
15. Burnley 26 28
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 26 23
19. West Bromwich 26 17
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 24 52
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 24 37
8. Levante 25 32
9. Athletic Bilbao 24 30
10. Celta de Vigo 25 30
11. Granada 24 30
12. Osasuna 25 28
13. Getafe 25 27
14. Valencia 25 27
15. Cádiz 25 25
16. Eibar 25 22
17. Real Valladolid 25 22
18. Deportivo Alaves 25 22
19. Elche 23 21
20. Huesca 25 20
Yeni Sayımız
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@