02.07.2020, 11:42 214

İKİ KİTAPTA HARPUT

Elimizde iki kitap var; ikisinde de Harput geçiyor. Biri, Gül Tunçel’in hazırladığı, 1989 yılında Kültür Bakanlığı yayınları arasında basılmış “Batı Anadolu Bölgesinde Cami Tasvirli Mezartaşları”. Büyük boy, kuşe kâğıt, karton kapak, 256 sayfa. Öteki ise Rüçhan Arık’ın yine Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınları arasında 1988 yılında basılmış olan “Batılılaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanatı”. Normal boy, kuşe kâğıt, 168 sayfa.

Gül Tunçel, kitabın isminden de anlaşılacağı üzere Batı Anadolu Bölgesindeki cami tasvirli mezar taşlarını araştırmış. Bu araştırması esnasında da Bergama’da bulunan Harputlu Mescit Haziresi’ndeki cami tasvirli üç mezar taşını incelemiş. Tunçel, değişik cephelerden fotoğraflarını da kitabına koyduğu bu incelemesinde mezar taşları ve üzerlerindeki yazılar, resimler hakkında bilgi de vermiş okurlarına.

Mesela bu taşlardan biri üzerinde yer alan kitabenin metnini ve Latin harfleriyle yazılışını şu şekilde aktarmış:

Ah minel-mevt sene 1253

Bana kıl mağfiret rab-bi yezdân

Bihakk-i arş-i azam-i Kur’an

Gelüb kabrim ziyaret eden ihvân

Ede ruhuma bir Fatiha ihsân

El-hac Hasan Ağa kerimesi

Merhume ve mağfûre Zahide

Ruhuna Fatiha.

Harputlu Mescidi, Bergama’da İnkılap Mahallesi Harputlu Sokak nu.41 adresinde bulunmaktadır. Harputluzade Murtazaoğlu Hacı Mustafa Ağa tarafından 1809 yılında yaptırılmıştır. “İplikçi Yunus Mescidi” olarak da bilenen bu mescidin kuzey tarafında bir hazire yer almaktadır. Bu hazire ve hazirede bulunan mezarlar, mezar taşları üzerine Hatice Özdemir Demir’in geniş çaplı bir araştırması vardır. Şu satırlar, Demir’in, Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi TÜBA-KED’in 9. sayısından (yıl:2011) alınmıştır:

“Bergama ve çevresinde cami ve mescit avlularının bir bölümünün hazire olarak kullanıldığı görülmüştür. Günümüzde ilçe merkezinde kendini büyük ölçüde koruyabilmiş tek hazire Harputlu Mescidi Haziresi’dir.”

Gül Tunçel’in kitabında Bergama Harputlu Mescit Haziresi’nde bulunan cami tasvirli üç mezar taşı üzerinde durulmuş ve bilgi verilmiş, dedik. Oysa Hatice Özdemir Demir’in makalesinde çok daha geniş bilgilendirmede bulunulmuştur. Şu satırlar, Demir’in TÜBA-KED’deki yazısından alınmıştır:

“Hazirede sağlam durumda ve kitabe metni olan 51 aded taş vardır. Bunlardan 4 tanesinin tamamı toprağa gömülü olduğu için topraktan çıkarmak mümkün olmamıştır. Bir tanesi ise yazıları silindiği için okunamamıştır. Geriye kalan 46 mezar taşının tamamı okunabilmiştir. Kitabeleri okunan 46 mezar taşından 25’inin Harputlu soyuna ait olduğu tespit edilmiştir. Harputlu ailesine ait mezar taşlarından 12’sinin erkek, 13’ünün de kadın mezar taşı olduğu tespit edilmiştir.”

Rüçhan Arık’ın “Batılılaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanatı” kitabına gelince:

Kitabın 97-99 sayfaları arasında yer alan metin ve resim, her ne kadar başlığında Harput geçiyorsa da aslında Hüseynik olmalıydı.

Arık’ın eserindeki mevzu, Hüseynik’te “bugün Sait Çağlayan Beye ait olan köşkün havuzbaşındaki yan duvarlarından birine boydan boya kara kalemle yapılmış Harput panoraması”dır.

Sait Çağlayan, el’an Elazığ’da Harput kültürü ile ilgili zengin bir arşivi bulunan Sedat Çağlayan’ın babasıdır. Çağlayan’ın, köyü Hüseynik’e dair bir kitap hazırlığında olduğunu biliyoruz.

Çağlayanların havuzbaşına o resmi çizenin ise ressam, antikacı, koleksiyoner Ali Miralaygil (1864-1940) olduğu kayıtlıdır.

Karakalem çalışması olarak yapılan bu panorama, 105x270 cm. ebadındadır. Çizimde, Harput’un yaklaşık yüz yıl önceki durumu resmedilmiştir. Resmin altında 1890 yılında Mamuretül-aziz Valisi olan Enis Paşa’nın şu beyti okunur:

Aferin sad aferin Mir Ali

Eyledin bu resm-i rana ile isbat-ı kemal

Bu resm-i rana ile ilgili çok detaylı bir araştırmayı da Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Celil Arslan yapmışlardır. Arslan’ın, gayet mükemmel; ancak basılmamış bir tez çalışması olduğu anlaşılan bu araştırması esnasında kendilerine yardımlarından ötürü Sedat Çağlayan’a teşekkürü de zikre şayandır.

Sözü uzatmaya gerek yok. En iyisi, karşılaştığımızda şehrin tarih hafızası Sedat Çağlayan Beyi konuyla ilgili sorguya çekmek. Bir de başladığı Hüseynik; bir anlamda da Harput kitabını bir an önce bitirmesi yönündeki beklentimizi iletmek.

Yorumlar (0)
Günün Anketi Tümü
Selçuk Öztürk ve yönetimi “İstifa” Etmeli mi, Etmemeli mi?
Selçuk Öztürk ve yönetimi “İstifa” Etmeli mi, Etmemeli mi?
Namaz Vakti 20 Ekim 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 9 21
2. Hatayspor 9 19
3. Fenerbahçe 9 19
4. Beşiktaş 9 17
5. Karagümrük 9 17
6. Galatasaray 9 17
7. Alanyaspor 9 17
8. Altay 9 15
9. Konyaspor 9 14
10. Adana Demirspor 9 12
11. Kayserispor 9 11
12. Gaziantep FK 9 11
13. Sivasspor 9 10
14. Başakşehir 9 9
15. Antalyaspor 9 9
16. Öznur Kablo Yeni Malatya 9 9
17. Göztepe 9 8
18. Giresunspor 9 8
19. Kasımpaşa 9 6
20. Rizespor 9 1
Takımlar O P
1. Ümraniye 9 21
2. Ankaragücü 9 21
3. Erzurumspor 9 18
4. Eyüpspor 9 17
5. Kocaelispor 8 16
6. Bandırmaspor 9 15
7. Tuzlaspor 8 14
8. Samsunspor 8 11
9. Gençlerbirliği 8 11
10. Menemenspor 9 11
11. İstanbulspor 8 10
12. Denizlispor 9 10
13. Altınordu 9 10
14. Adanaspor 9 9
15. Manisa FK 9 9
16. Boluspor 8 8
17. Bursaspor 8 8
18. Balıkesirspor 8 6
19. Ankara Keçiörengücü 8 4
Takımlar O P
1. Chelsea 8 19
2. Liverpool 8 18
3. Man City 8 17
4. Brighton 8 15
5. Tottenham 8 15
6. M. United 8 14
7. West Ham 8 14
8. Everton 8 14
9. Brentford 8 12
10. Wolverhampton 8 12
11. Leicester City 8 11
12. Arsenal 8 11
13. Aston Villa 8 10
14. Crystal Palace 8 8
15. Southampton 8 7
16. Watford 8 7
17. Leeds United 8 6
18. Burnley 8 3
19. Newcastle 8 3
20. Norwich City 8 2
Takımlar O P
1. Real Sociedad 9 20
2. Real Madrid 8 17
3. Sevilla 8 17
4. Atletico Madrid 8 17
5. Osasuna 9 17
6. Rayo Vallecano 9 16
7. Barcelona 8 15
8. Real Betis 9 15
9. Athletic Bilbao 8 13
10. Valencia 9 12
11. Espanyol 9 12
12. Villarreal 8 11
13. Mallorca 9 11
14. Elche 9 9
15. Celta de Vigo 9 7
16. Cádiz 9 7
17. Granada 8 6
18. Levante 9 5
19. Deportivo Alaves 8 3
20. Getafe 9 2
Yeni Sayımız
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@