SENET (BONO) NEDİR, ÜZERİNDE YAZILANLAR NE ÖNEM TAŞIMAKTADIR?

Kıymetli evrak çek, senet, bono gibi bir değer bildiren, bir hakkı gösterir nitelikteki belgelerdir. Kıymetli evraklar temsil ettikleri hak ile sıkı sıkıya bağlı olan belgelerdir. Bono (Senet) de para borcunu gösterir kıymetli evraklardandır. Ancak senedin kıymetli evrak statüsünü kazabilmesi ve kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile tahsile konu edilebilmesi için bir takım zorunlu unsurlar bulunmaktadır.

Bonoda şekil şartları TTK’nun 776.maddesinde sayılmıştır. Bunlar; “Bono” ya da “Emre Yazılı Senet” ibaresi, kayıtsız şartsız bir bedel ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adı, düzenleme tarihi ve yeri ile keşidecinin imzasıdır. Zorunlu şartlardan biri eksik olduğu takdirde, senedin bono niteliği kaybolur. Bunlardan vade ve ödeme yeri esaslı şekil şartlarından değildir. Sayılan zorunlu şekil şartlarının yanında seçimlik şartlar da vardır. Bonoya isteğe bağlı olarak, faiz, bedelin nakden ya da malen alındığı veya yetkili mahkeme kayıtları da konulabilir.

Yerleşik Yargıtay kararlarında ve öğretide de kabul edildiği gibi, bonolara özgü seçimlik unsurlardan biri de, temel borç ilişkisinden kaynaklanan borcun dayandığı nedenin gösterilmesine yönelik "bedel kaydı"dır. Yinelemek gerekirse "bedel kaydı" kambiyo senedinin ihtiyari kayıtlarındandır. Bu kayıt keşidecinin (borçlunun), senedin lehdarından (alacaklıdan) karşı edayı aldığını ispata yarar. Aslında kambiyo senetleri hukuku yönünden bu kayıtların bir anlamı ve önemi yoktur. Çünkü, kambiyo senedinin düzenlenmesiyle, soyut bir borç ilişkisi yaratılmaktadır. Bu nedenle de karşı edimin elde edilip, edilmediğinin önemi de bulunmamaktadır. Temel borç ilişkisinin bir sözcükle senede yansıtılması şeklinde ortaya çıkan bedel kaydının varlığı ya da yokluğu senedin bono niteliğini etkilemez. Bedel kayıtları daha çok keşideci ile lehdar arasındaki iç ilişki yönünden ve ispat konusunda önem taşır. Kişisel def'i nedenlerinin varlığının kanıtlanmasını kolaylaştırır.

Sözü edilen kayıtlar özellikle ispat hukuku açısından ilgilileri bağlayıcı niteliktedir. Bedel kaydı içeren bononun lehdarı, artık senedin “kayıtsız ve koşulsuz bir borç ikrarı olduğu” yolundaki soyutluk kuralına dayanamayacaktır. Borç ikrarını içeren bir belge aleyhine kanıt sunulabilir. Ancak; ikrar borcun nedenini içeriyorsa, sadece bu nedenin gerçekleşmediğinin kanıtlanması gerekir.

Bonoda kural olarak ispat yükü senedin gerçek olmadığını, bir karşılığının bulunmadığını yani bedelsiz olduğunu iddia eden tarafa aittir. Ancak, bir mal alışverişine dayandığı "malen" kaydıyla ya da bir alacak borç ilişkisine dayandığı "nakten" kaydı ile senede yazılmışsa, artık buna uyulmak gerekir. Bu kayıtların aksini savunan savını kanıtlamak yükümlülüğü altına girer. Senette borcun nedeni "mal" ya da "nakit" olarak belirtilmişse, tarafların yazılı borç sebebine dayanmaya hakkı olacağından, ispat yükü bunun aksini ileri süren tarafa ait olacaktır. Eğer yanlardan biri senet metninde yazılı kaydın doğru olmadığını söylüyorsa, iddiası paralelinde ispat yükünü de üstlenecektir. Buna senedin ta'lili denmektedir. Örneğin, “malen” ibaresi bulunan bir bonoda malın teslim alındığı, borçlu tarafından ikrar edilmiştir. Alacaklının teslim ettiğini kanıtlamak yükümlülüğü yoktur. Malın teslim edilmediğini borçlu kanıtlamak yükümlülüğündedir. Yine nakden yazan bir senede karşı, borcun olmadığı yönünde itiraz eden borçlu iddiasını ispat etmekle yükümlü olur. Ancak bunun yazılı şekilde kanıtlanması önemlidir. Senede karşı ispat yolunda yazılı delillerin sunulması oldukça önemli bir husustur.

Kıymetli evrak üzerinde, 776 ncı maddede gösterilen unsurlardan biri bulunmuyorsa, bu evrak bono (senet) sayılmaz. Dolayısıyla kambiyo senetlerinden kaynaklanan etkili sonuçlara, bu senet ile ulaşılamayacaktır. Ancak adi borç ilişkisi doğuracağı unutulmamalıdır. Buna ilişkin farklı yöntemler izlenerek borcun tahsili mümkündür.

Bonoda vade gösterilmemiş ise görüldüğünde ödenmesi şart olan bir bono sayılacaktır. Yine açıklık bulunmadığı takdirde senedin düzenlendiği yer, ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır. Düzenlendiği yer gösterilmeyen bir bono ise, düzenleyenin adının yanında yazılı olan yer var ise burada düzenlenmiş sayılır.

Tüm bu hususlar çerçevesinde düzenlenen geçerli bir bono (senet), kambiyo hukuku bakımından önemli bir kıymetli evraktır. Özellikle bonoda belirlenen bedelin ödenmemesi halinde yapılacak icra takibinde daha etkili bir yöntem sağlamaktadır. Dolayısıyla bono düzenlenirken bu hususlara dikkat edilmesi ve eksiksiz düzenlenmesi, bedelin ödenmemesi halinde alacaklının alacağına kavuşması ve mağdur olmaması açısından önem arz etmektedir. Bu konu hakkında daha detaylı bilgi için 05538262323 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Furkan Aktı - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Günışığı Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Günışığı Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Günışığı Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Günışığı Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket İstikrar Değişim Hizmet Elazığlılar Siz seçime nasıl gideceksiniz?