ADLİ PARA CEZASI NEDİR ?

Adli para cezası, bir suçun cezası olarak mahkemece belirlenen gün sayısı kadar hesaplanan bir meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesini gerektiren bir ceza yaptırımıdır (TCK m.52/1). Türk Ceza Kanunu’na  göre işlenen bir suç karşılığında hapis ve adli para cezası olmak üzere iki tür ceza yaptırımı uygulanabilmektedir. Adli para cezasına bir suçun cezası olarak yalnızca mahkemeler tarafından hükmedilebilir. Diğer tüm devlet kurumlarının verdiği para cezaları idari para cezası niteliğindedir. Adli para cezası, idari para cezasından farklı olarak ödenmediğinde hapis cezasına dönüşebilecek bir yaptırım türüdür. İdari Para Cezası,  suç karşılığında verilen bir ceza olmadığı için ödenmediği zaman hapis cezasına çevrilemez. Adli para cezası, suçun mağduru veya zarar görenine ödenmez, sanıktan tahsil edilen adli para cezası devlet hazinesine ödenir. Bir suçun karşılığı olarak ne kadar adli para cezasına hükmedileceği her suça ilişkin kanun maddesinde ayrı ayrı düzenlenmiştir. Ancak adli para cezasına ilişkin genel hükümler 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 52. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:

TCK m.52; (1) Adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.

(2) En az yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adli para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir.

(3) Kararda, adli para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir.

(4) Hâkim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye adlî para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği belirtilir.

TCK’daki düzenlemeye göre yargılanan bir kişiye dört farklı şekilde adli para cezası verilebilir:

1. Doğrudan Hükmedilen Adli Para Cezası: Kanun bazı suçlar açısından yaptırım olarak adli para cezasını öngörmüştür. TCK’da herhangi bir suçun karşılığı doğrudan adli para cezası olarak düzenlenmiş ise hâkim hapis cezası değil, doğrudan adli para cezasına hükmetmek zorundadır.

2. Seçimlik Ceza Olan Adli Para Cezası: TCK’da herhangi bir suçun karşılığı olarak hapis cezası veya adli para cezası yaptırımlarından yalnız birinin uygulanması seçimlik olarak öngörüldüğünde hükmedilen adli para cezası, seçimlik ceza olan adli para cezasıdır.

3. Hapis Cezasından Çevrilen Adli Para Cezası: Kısa süreli hapis cezalarına alternatif yaptırım olarak hükmedilen adli para cezalarıdır. Kasten işlenen suçlarda bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları, adli para cezasına çevrilebilir (TCK m.50/1-a). Taksirle işlenen suçlarda ise ceza miktarına bakılmaksızın tüm cezalar  adli para cezasına çevrilebilir.

4. Hapis Cezası ile Birlikte Hükmedilen Adli Para Cezaları: TCK’da bazı suçlar açısından hem hapis hem de adli para cezasının birlikte uygulanması öngörülmüştür. Örneğin; dolandırıcılık suçunda, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ve beş bin güne kadar adlî para cezasına hükmedilir, yani her iki cezaya birlikte hükmedilir.

Adli Para Cezası Ödenmezse Ne Olur?

Adli para cezalarının tümü için, ne şekilde verilmiş olursa olsun, hükümlüye bir adli para cezası ödeme emri tebliğ edilir. Bu emirle birlikte hükümlü, belirli bir süre içinde adli para cezasını ödemeye veya kamuya yararlı işte çalışma tedbirini kabul etmeye davet edilir. Kamuya yararlı işte çalışmayı kabul eden hükümlü, bir günün karşılığı olan iki saatlik çalışma süresiyle adli para cezasını infaz eder. Günlük çalışma süresi, en az iki saat ve en fazla sekiz saat olarak belirlenir ve denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından tespit edilir. Ancak, hükümlünün program veya denetimli serbestlik görevlilerinin uyarı ve önerilerine uymaması durumunda, çalıştığı günler hapis cezasından mahsup edilir ve kalan kısmı hapis cezasına çevrilir. Hapis cezasına çevrilen kısım için hükümlü tutuklanarak cezaevine konulur.Adli para cezasını ödemeyen veya kamuya yararlı işte çalışmayı kabul etmeyen hükümlünün cezasını infaz etmek üzere cezaevine konulması gerekmektedir. Ödeme Emri üzerine; kişi, adli para cezasını ödemez veya kamuya yararlı işte çalışma tedbiri kabul etmez ise, Cumhuriyet Savcısının kararıyla hükümlüye verilen para cezasının ödenmeyen kısmı hapis cezasına çevrilir. Süresinde ödenmeyen veya çalışma tedbirine uymayan hükümlü, adli para cezasının hapse çevrilmesiyle cezaevine alınır ve cezasını ödediği takdirde tahliye edilir. Yani, adli para cezaları, hükümlünün hapisteyken ödeyerek tahliye edilebileceği gibi, hapisteyken veya dışarıdayken de ödeyerek hapis cezasından kurtulabilir. Bu şekilde, hükümlünün adli para cezasını infaz etme sürecinde esneklik sağlanır ve cezasını ödediği takdirde özgürlüğüne kavuşabilir.

Hapis Cezasının Adli Para Cezasına Çevrilmesi Şartları

Hapis cezasının para cezasına çevrilmesi kararı, mahkeme tarafından sanığa dair bazı olgular gözlenerek verilir. Suçlunun kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlık ve suçun işlenmesindeki özellikler mahkeme tarafından tek tek değerlendirilir. Örneğin, suçu işlediği için pişmanlık göstermeyen, saldırgan, hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanan bir failin, mahkûm olduğu hapis cezası mahkeme tarafından para cezasına çevrilmez. Ceza süresine göre aşağıdaki hapis cezaları adli para cezasına çevrilebilir:

1. Kasten İşlenen Suçlarda Adli Para Cezası : Kasten işlenen suçlarda mahkemenin hükmettiği hapis cezası 1 yıl veya daha az süreli ise, hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir.

2. Taksirle İşlenen Suçlarda Adli Para Cezası : Taksirle işlenen suçlarda (örn, trafik kazası veya iş kazası neticesinde ölüm gibi) ise hapis cezasının paraya çevrilmesi için bir ceza sınırı yoktur. Taksirle işlenen suçlarda, hükmedilen cezanın miktarı ne olursa olsun  mahkeme hapis cezasını takdiren adli para cezasına çevirebilir. Suç taksirle işlenen suçlardan değilse; hapis cezalarının adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir.

3. Bilinçli Taksirle İşlenen Suçlarda Adli Para Cezası : Bilinçli taksirle işlenen suçlar nedeniyle hükmedilen hapis cezaları 1 yıl veya daha az süreli ise adli para cezasına çevrilebilir. Süresi dikkate alınmadan hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi şeklindeki taksirli suçlara ilişkin kural “bilinçli taksir” halinde uygulanmaz.

4. Hapis Cezasının Adli Para Cezasına Çevrilmesinin Zorunlu Olduğu Haller : Yukarıda açıkladığımız hapis cezalarının adli para cezasına çevrilmesi hâkimin takdirindedir. Fakat bazı durumlarda hâkimin takdir hakkı yoktur, eğer hükmolunan hapsi cezası 30 gün veya daha az süreli hapis cezası ise hâkim, bu cezayı adli para cezasına veya seçenek yaptırımlara çevirmek zorundadır. Ayrıca, yargılanan kişinin yaşının 18’den küçük veya 65 yaşından büyük olması halinde de hâkim, 1 yıl veya daha az süreli hapis cezasını adli para cezasına veya seçenek yaptırımlara çevirmek zorundadır, bu konuda hâkimin takdir hakkı yoktur. Önemle belirtelim ki, hapis cezası ile adli para cezasının birlikte yaptırım olarak öngörüldüğü suçlarda, sanık hakkında hükmedilen hapis cezası da adli para cezasına çevrilebilir. Mahkeme, hem birlikte yaptırım olan adli para cezasına hükmedebilir, hem de sanık hakkında 1 yıl hapis cezası verdiğinde, bu hapis cezasını adli para cezasına çevirebilir.

 

 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Büşra Temiz - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Günışığı Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Günışığı Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Günışığı Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Günışığı Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket İstikrar Değişim Hizmet Elazığlılar Siz seçime nasıl gideceksiniz?