23.10.2020, 13:28 50

RUSYA – ÇİN REKABETİ VE TÜRK DÜNYASI

Sovyetler Birliği’nin 1990’lı yıllarda dağılmasıyla Orta Asya’da dikkat çekici birtakım jeopolitik dönüşümler yaşanmıştır. Sovyetlerin tarih sahnesinden çekilmesi, stratejik öneme sahip bu bölgede hâkimiyet kurmak isteyen birbiriyle rekabet hâlindeki yeni güçlerin ortaya çıkmasına ve mücadelesine sebep olmuştur. Bölge, stratejik ehemmiyetinin yanında ekonomik anlamda da oldukça değerli kaynaklara ev sahipliği yaptığından, zaman içinde rekabetin siyasi ve ekonomik boyutu yanında jeopolitik boyutu da öne çıkmıştır.

Orta Asya’nın stratejik olarak öne çıkan bir diğer özelliği de bölgedeki birçok ülkenin petrol ve doğal gaz açısından oldukça zengin olan Hazar Denizi’ne kıyısı olmasıdır. Yapılan bazı tahminlere göre Hazar Denizi 150 milyar varil petrol ve 75 trilyon metreküp doğal gaz rezervine, Türkmenistan ise tek başına yaklaşık 17 trilyon metreküp doğal gaz rezervine sahiptir. Orta Asya bugün, doğal kaynaklar bakımından güçlü olmasının yanında, enerji hatları ile Doğu Asya ve Avrupa arasında ticari malların aktarımını sağlayan kara ve deniz yolları üzerinde hâkimiyet kurulabilecek stratejik bir konumda bulunması nedeniyle de bölgedeki ülkeler ve uluslararası büyük güçler arasında hem açık hem de dolaylı bir rekabete sahne olmaktadır.

Görünen o ki bu rekabetin iki önemli aktörü durumundaki Çin ve Rusya, hâlihazırda Avrasya siyasetinde ve özellikle de Orta Asya üzerinde son derece kompleks bir rekabet içerisindedir. Her ne kadar her iki gücün Batılı rakipleri bulunsa da sanılanın aksine Çin ile Rusya’nın Orta Asya’daki ekonomik ve siyasi alandaki stratejik çıkarları birbirinden farklılaşmaktadır. Nitekim Pekin yönetimi, özellikle Türkmenistan’dan Özbekistan ve Kazakistan aracılığı ile Çin’e ulaşan doğal gaz boru hatları yoluyla ve Çin-Kazak petrol hattı ile öne çıkarken, bu durum Rusya’nın bölgedeki enerji hâkimiyeti açısından ciddi bir meydan okuma anlamına gelmektedir.

Çin yönetimi için Orta Asya coğrafyası enerji kaynakları açısından dünyanın önde gelen bölgelerinden biri olması dışında, coğrafi yakınlıktan dolayı da en avantajlı seçenektir. Yukarıda da ifade edildiği gibi, sahip olduğu 17 trilyon metreküp doğal gaz rezervi ile Türkmenistan, gelişen Çin ekonomisi ve toplumu için vazgeçilmez bir ülke konumuna gelmektedir. Söz konusu kaynakların Çin’e deniz yoluyla değil de kara yoluyla ulaştırılabilecek olması da bu kaynakları Çin açısından Ortadoğu’daki kaynaklara önemli bir alternatif yapmaktadır. Bu durum tabii ki tarihî olarak bölgede nüfuz sahibi olduğunu iddia eden Rusya’yı bir hayli rahatsız etmektedir. Ayrıca bölgede Çin, Hindistan ve Pakistan gibi ihracatında öne çıkan ülkelere ulaştırdığı petrol ve doğal gaz üzerindeki hâkimiyetini kaybettirecek herhangi bir rekabetin oluşmasını da istemeyen Rusya, özellikle hâlihazırda Batı’nın uyguladığı yaptırımlar nedeniyle enerji kaynakları konusunda kendisine rakip olabilecek hiçbir girişimi kabul etmemektedir. Zira Çin’in enerji ihtiyacını ekonomik gücü önemli ölçüde petrol ve doğal gaz ihracatına bağlı olan Rusya’dan değil de Orta Asya ülkelerinden temin edecek olması, Rus ekonomisi açısından ciddi bir kayıp anlamına gelmektedir. Bunun yanında Çin, Orta Asya’daki ekonomik geleceğini “Bir Kuşak Bir Yol” projesi üzerine inşa etmekte ve bölgeyi ticari mallarını Ortadoğu ile Avrupa’ya ulaştırabileceği önemli kara yolu güzergâhlarından biri olarak görmektedir. Bölge ülkelerinin ekonomilerini kendisine daha fazla bağlamaya çalışan Çin, bunun için de bir yandan bölgenin ulaşım konusundaki altyapı problemlerini çözecek projeleri hayata geçirmekte bir yandan da bölgenin doğusunda yer alan ülkelerin Rusya ile irtibatını mümkün olduğunca azaltmaya çalışmaktadır.

Amerika’nın artan baskısı ve Batı’nın uyguladığı yaptırımlar sebebiyle Rusya, Batı’ya karşı gücünü koruyabilmek için barındırdığı risklerine rağmen Çin ile ortak bir cephe oluşturmanın kendisi için önemli olduğunu düşünmektedir.

Çin’in söz konusu projesi, Rusya’nın eski Sovyet ülkelerini kapsayan ve tek bir pazar alanı ve ortak siyaseti olan “Avrasya Birliği” projesi ile ciddi bir çelişki oluşturmaktadır. Çin’in büyük çaplı yatırımları ve projesini finanse etme gücü dikkate alındığında, bölgedeki etkisinin Rusya’ya kıyasla daha fazla olduğu görülmektedir. Bu nedenle Moskova, Çin ile rekabet edecek gücü kendinde bulamadığından, alternatif güç odaklarıyla yakınlaşmaya çalışarak Çin’i dengelemek istemektedir. Bu bağlamda da Hindistan ve Japonya’nın kendisi için önemli birer müttefik olabileceğini değerlendirmektedir.

Öte yandan ABD’nin Afganistan’dan çıkması, Birleşmiş Milletler’in bölgedeki etkisinin azalması, Çin’in Rusya’dan askerî malzeme ithal etmek yerine kendi askerî teknolojisini ilerletmesi gibi gelişmeler, önümüzdeki süreçte Çin ve Rusya’nın ortak hedeflerinden bir kısmını ortadan kaldırıp iki ülke arasındaki rekabetin düzeyi daha da arttıracaktır.

Her ne kadar Rusya, birçok alanda Çin ile olan ilişkisini geliştirmiş olsa da Çin’in yükselen askerî gücü, Tacikistan gibi Orta Asya ülkelerindeki askerî varlığı ve bu ülkelerin bir kısım toprağı üzerinde hak iddia etmesi gibi hususlar, bölgede askerî, siyasi ve tarihî nüfuza sahip Rusya’nın endişelerinin artmasına yol açmaktadır. Ancak Amerika’nın artan baskısı ve Batı’nın uyguladığı yaptırımlar sebebiyle Rusya, Batı’ya karşı gücünü koruyabilmek için barındırdığı risklerine rağmen Çin ile ortak bir cephe oluşturmanın kendisi için önemli olduğunu düşünmektedir. Nitekim 2014 yılında Kırım Yarımadası’nı kendi topraklarına ilhak ettiğinde Çin’den gördüğü siyasi destek Rusya’nın bu düşüncesini güçlendirmiş görünmektedir; dolayısıyla her iki ülke için önem arz eden çıkarların örtüşmesi nedeniyle Rusya’nın Çin askerinin bölgedeki varlığına göz yumduğu söylenebilir. Aynı şekilde Rusya -Tacikistan örneğinde olduğu gibi- Çin’in tarihî olarak hak sahibi olduğunu iddia ettiği Orta Asya topraklarının bir kısmını ele geçirmek için attığı adımları da bu sebeplerden ötürü görmezden gelmektedir. Nitekim kimi uzmanlara göre Orta Asya ülkelerindeki bazı bölgelerin Çin’in faydasına olacak şekilde gözden çıkarılması ve buralarda askerî üsler kurulması ancak Kremlin’in onayı neticesinde söz konusu olan gelişmelerdir. Netice itibarıyla Moskova’nın Çin’e komşu olan bu ülkelerin sınırlarındaki askerî gelişmelerden ve bazı toprakların gözden çıkarıldığından haberdar olduğu ancak sayılan gerekçelerle bu durumu kabullendiği ve Çin’in bölgedeki girişimlerine karşı tepki vermediği anlaşılmaktadır. Özetle Moskova, ABD’nin bölgedeki nüfuzunu azaltmak ve silahlı gruplara karşı cephe almak gibi konularda kendisiyle müttefik olması ve BM Güvenlik Konseyi’ndeki uluslararası meselelerde kendi tarafında yer alması karşılığında Çin’in Orta Asya’daki bazı hamlelerine göz yummak durumunda kalmaktadır.

Öte yandan bölgedeki Çin askerî nüfuzunun artması, Rusya’yı endişelendirmeye devam etmektedir. Nitekim birçok bölge ülkesiyle sınır problemleri yaşayan Çin’in komşu olduğu ülkelerden biri de Rusya’dır. Bu nedenle Moskova benzer bir durumun kendi sınırında da yaşanmasından, güvenlik ve istikrar konularında zayıf bir konumda bulunmaktan endişe etmektedir.E.Başmüfettiş BURHANETTİN KARAGÖZOĞLU’na katkılarından dolayı Teşekkür Ederiz.Görüşmek Dileğiyle …

Yorumlar (0)
kapalı
Namaz Vakti 02 Aralık 2020
İmsak 05:48
Güneş 07:15
Öğle 12:17
İkindi 14:48
Akşam 17:09
Yatsı 18:31
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 9 23
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 9 16
5. Kasımpaşa 10 15
6. Gaziantep FK 10 15
7. Karagümrük 10 14
8. Göztepe 9 14
9. Başakşehir 10 14
10. Konyaspor 9 12
11. Rizespor 9 12
12. Malatyaspor 9 12
13. Hatayspor 7 12
14. Trabzonspor 10 12
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 9 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 9 8
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 9 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Samsunspor 11 20
4. Adana Demirspor 10 18
5. İstanbulspor 10 18
6. Tuzlaspor 10 18
7. Altay 9 16
8. Giresunspor 10 16
9. Bursaspor 11 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Adanaspor 9 12
13. Bandırmaspor 11 11
14. Ümraniye 11 10
15. Menemen Belediyespor 9 9
16. Ankaraspor 10 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Leicester City 10 18
5. Southampton 10 17
6. Wolverhampton 10 17
7. Everton 10 16
8. M. United 9 16
9. Aston Villa 8 15
10. Man City 9 15
11. West Ham 9 14
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 10 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. Fulham 10 7
18. West Bromwich 10 6
19. Burnley 9 5
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 11 24
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 11 20
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 10 13
10. Elche 9 13
11. Getafe 10 13
12. Deportivo Alaves 11 13
13. Valencia 11 12
14. Real Betis 10 12
15. Osasuna 10 11
16. Eibar 10 10
17. Real Valladolid 11 10
18. Celta de Vigo 11 10
19. Levante 10 8
20. Huesca 11 7
Yeni Sayımız
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@