24.01.2021, 10:51 82

ZELZELE DESTANI

Yine soğuk bir kış günüydü.

24 Ocak’ta meydana gelen deprem üzerinden bir yıl geçti.

Halen depremle yatıp depremle kalkıyoruz.

TOKİ’nin rant kaygısı ve vurdum duymaz tavrı,

Kentsel dönüşüm kargaşa ve muamması,

DASK’ın mağdur ettikleri gibi onlarca problemlerin bir yıl geçmesine rağmen halen devam etmesi…

Depremin izleri bir ömür boyu zihinlerde ve kalplerde taşınacak gibi.

Çünkü doğal afetler içerisinde insanları en çok etkileyen depremlerdir.

Gözyaşı ve acılar içerisinde eskilerin “küçük kıyamet” dediği depremlerden birini daha yaşadık.

Günlerce/aylarca deprem görüntüleri, deprem haberleri ile dolup taştık.

Bizden büyük ve bizim yaşımızda olanlar bilir.

Meydana gelen depremlerin, acı olayların arkasından eskiden destanlar yazılırdı.

Depremler, doğal afetler, trajik ölümler, cinayetler, dermansız hastalıklar sonucu hayatını kaybedenler, gidip dönmeyenler, sevdiğine kavuşamayıp genç yaşta ölenler gibi facia boyutunda yaşanan ibret verici olayları konu alan destanlar, Anadolu’nun tüm kentlerinde dilden dile dolaşırdı.

Destancılar, omuzundan aşağı çapraz bağladığı, heybe-torba karışımı çantasına doldurduğu üçüncü sınıf saman kâğıtlara tek yaprak olarak basılmış destanlarını acıklı bir tavırla yanık yanık yüksek sesle okurlardı.

Daha sonraları dörtlüklerini önceden kaydettiği boynuna asılı teypten sesli olarak dinletip bazen de teypteki kendi sesine düet yaparak kasabaları, köyleri, mahalleleri, meydan ve pazarları, kentin kalabalık yerlerini dolaşarak hediyesi 5, 10, 25 kuruştan satarlardı.   

Bir halk edebiyat türü olan bu destanlar, 1970’li yılların sonuna kadar meydanlarda, cadde ve sokaklarda, günlük yaşamın bir parçası haline gelmişti.  

Uzak geçmişten yakın geçmişe kadar yazılan bu destanların içinde “Zelzele Destanları” ayrı bir önem taşırdı.

Deprem ile ilgili yazılan bu destanlar, aradan yüzlerce sene geçmesine rağmen zaman, mekân ve şahıslar aynı bugünkü gibi…

Bizim günlerce/aylarca yazılı, görsel ve sanal medyada izlediğimiz deprem haberleri, yorumları,

Binaların yıkılması, un ufak olması,

Yangınların çıkması,

Enkaz altında canlı kurtulanlara herkesin sevinmesi,

Yıkılan binalara ve vefat edenlere herkesin üzülmesi,

Milletin yekvücut olması…

Bu destanların da konularıydı.

Bu gibi afet ve felaketler din, dil, ırk ayrımı gösterilmeden herkesin gönlünü dağlar, hep beraber ağlanır, hep beraber gülünürdü.

İşte bu destanlardan biri 1730 yılında Harput’ta doğmuş ve 1830’da İstanbul’da vefat etmiş Ermeni halk şairi Minas Cerenyan/Ceryanoğlu’a aittir.

Cerenyan, yüzyılın depremlerinden kabul edilen 22 Mayıs 1766 yılında meydana gelen ve “Zelzele-i Şedide” olarak isimlendirilen İstanbul depreminden sonra yaşanan facia ve acıyı destanlaştırdı.

Ceranyan, birçok binanın temelinden söküldüğünü, birçok sarayla kervansarayları, sayısız minareyi, muhteşem kemerleri yıkan büyük depremin çok sayıda cana mal olduğunu, İstanbul’un “açılmış gül iken solduğunu” söylemekte, “bütün bunlar günahlarımız için vuku buldu ve sefaletimize nasihat oldu” demektedir.

Şaire göre İstanbul, “günah sebebinden” kazaya uğramış, “helalle haram birbirine karıştığı için” bu olay yaşanmış ve “yetmiş iki millet yolundan aştığı için” yer titremiştir.

Destanı okuduğunuzda göreceksiniz ki; mısralarda konuşan sanki Ermeni bir şair değil dini bütün bir Müslüman…

Destanı, Kevork Pamukcıyan’ın Tarih Konuşuyor” dergisinin Mayıs 1966 (c. 5, Sayı: 28) nüshasında “1766 Büyük İstanbul Zelzelesi” başlıklı yazısından orijinaline dokunmadan aktarıyorum:

 

DESTAN ISDANBOL ÜZRE

Hey ağalar size tarif ideyim,

Bir zalim titreme aldı Istanbol

Ortalığı yıkıp berbat iyledi,

Bir zeman çalkalandı Isdanbol.

Günahınız zemininden arşa çıkdı,

Cenabil Barinin göynünü yıkdı,

Bir nazar iyledi hışmilen bakdı,

Çeyreginde veran oldi Isdanbol.

Şol güzel Isdanbol bahçeli bağli,

Döşemesi mermer köşgli sarayli,

Güzel bezesdenli çarşi pazarli,

Açılmış gül idi soldi Isdanbol.

Beş vaktini kılan sulu camiler,

Hakka ezan okunan minareler,

Yıkıldi çok hanler hisabsız evler,

Ağlamak fiğanden doldi Isdanbol.

Çarşuler kopandi evler boşandi,

Meydanlari çadir ilen döşendi,

Herkes kendi kabahatın düşündi,

Ken ilen kayğilen daldi Isdanbol.

Zere alem küfre zinaye düşdi,

Helal haram birbirine katışdı,

Yalan yanğlış sorarsan hatden aşdı,

Ondan bu kazayi buldi Isdanbol.

Çok binalar temelinden söküldü,

Neçe kimselerin beli buküldi,

Cümlenin gözünden kan yaş döküldi,

Haşa ki günahın bildi Isdanbol.

Yetmişiki millet yolundan aşdi,

Ondan yer titredi mizanın bozdi,

Niçe binalerin temelin kaldi,

Neçasini yari buldi Isdanbol.

Haçan halk ki şöyle şaşıp kaldılar,

Yalvarıp Hakka ibadet kıldılar,

Her diyar işidip haber aldılar,

Söyledilerki yıkıldı Isdanbol.

Isdanbol dediyin böyük hanedir,

Evlüler yataği bir tanedir,

Hak keremdir demen sonui fenadır,

İnşallah gine şenlerdi Isdanbol.

Ceryan oğlu sözün burade kalsın,

Şükür bu sahete Hürkar sağ olsun,

Mevla Kendisine ömürler versin,

Açıldı bezesden güldi Isdanbol.

Yorumlar (0)
10°
açık
Namaz Vakti 27 Şubat 2021
İmsak 05:30
Güneş 06:52
Öğle 12:41
İkindi 15:49
Akşam 18:20
Yatsı 19:36
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 25 54
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Antalyaspor 26 34
10. Göztepe 25 32
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Erzurumspor 25 25
18. Başakşehir 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 23 53
2. Samsunspor 23 49
3. Altınordu 24 44
4. İstanbulspor 23 43
5. Adana Demirspor 23 39
6. Ankara Keçiörengücü 23 38
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bandırmaspor 23 31
10. Bursaspor 23 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 23 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 23 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 23 36
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 25 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 25 33
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 25 26
17. Newcastle 25 25
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 25 14
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Real Madrid 24 52
3. Barcelona 24 50
4. Sevilla 23 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 25 32
9. Athletic Bilbao 24 30
10. Granada 24 30
11. Celta de Vigo 24 29
12. Valencia 24 27
13. Osasuna 24 25
14. Cádiz 24 25
15. Getafe 24 24
16. Eibar 25 22
17. Deportivo Alaves 24 22
18. Real Valladolid 24 21
19. Elche 23 21
20. Huesca 25 20
Yeni Sayımız
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@